Je kind komt uit school en ontploft om iets kleins. De sokken zitten verkeerd, zijn broertje praat te hard en het eten is ineens vies. Grote kans dat er met die sokken helemaal niks mis is; het hoofd van je kind zit gewoon vol. Dat noemen we overprikkeling. In deze blog lees je wat overprikkeling is, hoe je het herkent en wat jij kunt doen om je kind te helpen.
Wil je meteen meer rust en voorspelbaarheid in huis? Bekijk dan onze pictogrammen voor thuis.
Wat is overprikkeling?
Overprikkeling is wat er gebeurt als je kind meer prikkels binnenkrijgt dan de hersenen op dat moment kunnen verwerken. Geluid, licht, geuren en aanrakingen stapelen zich op, net als gesprekken en emoties. Het hoofd raakt vol, en je kind wordt daardoor moe, prikkelbaar of juist heel stil.
De hele dag door krijgt je kind prikkels binnen via de zintuigen. Meestal filtert het brein vanzelf wat belangrijk is en wat niet; de tikkende klok in de klas hoor je na een paar minuten eigenlijk niet meer. Bij veel kinderen met autisme of ADHD werkt dat filter anders. Alles komt even hard binnen, dus hoofd- en bijzaken scheiden lukt minder goed. De prikkels blijven zich ophopen, en op een gegeven moment loopt de emmer over.
Heeft je kind ADHD? Lees dan ook Mijn kind heeft ADHD, wat nu?
Hoe herken je overprikkeling bij je kind?
Overprikkeling zie je niet aan de buitenkant, en dat maakt het lastig; ook om aan opa en oma of de juf uit te leggen. Je ziet vooral wat het met je kind doet. Let bijvoorbeeld op deze signalen:
- Snel boos of in tranen om iets kleins
- Hoofdpijn of buikpijn
- Heel moe, of juist druk en niet stil kunnen zitten
- Zich terugtrekken, de oren dichthouden of onder een deken kruipen
- Slecht inslapen of ‘s nachts wakker worden
- Moeite met concentreren; dingen die normaal lukken, lukken ineens niet meer
Vaak komt de klap pas later. Op school houdt je kind zich groot, en thuis, waar het veilig is, komt alles eruit. Dat zegt eigenlijk vooral iets goeds: bij jou voelt je kind zich veilig genoeg om het los te laten. Gaan de klachten niet over of maak je je zorgen? Bespreek het dan met de huisarts of de behandelaar van je kind.
Welke prikkels zorgen voor overprikkeling?
Overprikkeling kan via alle zintuigen ontstaan. Bij het ene kind komt geluid keihard binnen, bij het andere kind zijn het de labeltjes in een trui of de geur in de kantine. Ook prikkels die je niet ziet tellen mee: een onverwachte verandering in de planning, een drukke verjaardag, of de hele dag je best doen om je aan te passen. Juist dat laatste kost kinderen met autisme ontzettend veel energie.
Hoe je je kind leert omgaan met de gevoelens die daarbij horen, lees je in Wat is emotieregulatie?
Wat kun je doen bij overprikkeling? 5 tips
Alle prikkels weghalen lukt niet, en dat hoeft ook niet. Wat je wel kunt doen: zorgen dat de emmer minder snel volloopt en daarna sneller weer leeg is. Deze 5 tips helpen daarbij.
1. Maak de dag voorspelbaar
Onzekerheid is zelf ook een prikkel. Als je kind steeds moet raden wat er komt, staat het hoofd de hele dag aan. Met een visuele dagplanning ziet je kind in één oogopslag wat er gaat gebeuren en in welke volgorde. Dat geeft rust in dat koppie. Lees ook waarom structuur zo belangrijk is bij kinderen met autisme.
Beginnen met een dagplanning
Wil je een dagplanning maken, maar weet je niet goed waar je moet beginnen? Met een startpakket voor een dag- of weekplanning heb je in één keer de picto’s in huis die je het vaakst nodig hebt.
2. Plan rustmomenten in, ook op drukke dagen
Wacht niet tot je kind ontploft, maar plan vaste momenten om op te laden. Bijvoorbeeld direct na school, of na een verjaardag of schoolreisje. Zet zo’n rustmoment ook gewoon op de planning met een picto, zoals een van onze picto’s voor activiteiten in en om huis. Dan weet je kind dat het eraan komt en hoeft het er niet om te vragen.
3. Kondig veranderingen op tijd aan
Een verandering die als verrassing komt, voelt voor je kind alsof er iets wordt afgepakt. Laat daarom van tevoren zien wat er anders gaat, en hoeveel tijd er nog is. Met de picto’s uit Klok en tijd maak je ‘straks’ en ‘over tien minuten’ zichtbaar.
4. Help je kind laten zien wat het voelt
Veel kinderen merken pas dat hun emmer vol is als hij al overloopt. Met picto’s voor gevoelens kan je kind laten zien hoe het zich voelt, ook als praten even niet lukt. Hoe je dat aanpakt, lees je in Hoe kan je pictogrammen voor emoties gebruiken?
Pictogrammen voor gevoelens
Blij, boos, verdrietig, moe of bang: met deze picto’s kan je kind aanwijzen wat er in dat hoofd gebeurt. Zo zie jij eerder dat de emmer volloopt, en kun je bijsturen voordat het misgaat.
Bekijk de picto’s voor gevoelens
5. Maak een prikkelarm plekje in huis
Een vaste plek waar je kind tot rust kan komen werkt vaak beter dan je denkt: een hoekje met een kleed, een koptelefoon en gedempt licht. Spreek samen af wanneer je kind daar mag zitten, en dat niemand het daar stoort. Vraag ook eens na of er op school zo’n plek is.
Meer grip op prikkels in jullie gezin?
Overprikkeling verdwijnt niet van de ene op de andere dag. Met wat meer voorspelbaarheid en een paar vaste rustmomenten scheelt het vaak al een hoop brandjes blussen. Wil je hier stap voor stap mee aan de slag? In de online cursus Grip op de chaos is prikkels een van de thema’s, met printables die je meteen kunt gebruiken.
Bekijk de cursus Grip op de chaos
Liever eerst zelf beginnen? Neem dan een kijkje bij onze pictogrammen en planborden.




